Een praktisch stappenplan voor het invoeren van mensenrechten

Ondanks dat bedrijven steeds meer hun verantwoordelijkheid nemen om mensenrechten te respecteren, vinden velen het moeilijk te bepalen waar te starten met het implementeren van mensenrechten binnen hun bedrijfsvoering. ‘Mensenrechten’ wordt gezien als een complex onderwerp; er zijn immers verwarrend veel rapporten en guidelines beschikbaar. Daarnaast wordt het onderwerp als zwaarbeladen ervaren, één die veel emotie oproept. Hoe kun je er dan toch voor zorgen dat goede bedoelingen worden omgezet in effectieve acties?

Laten we eerst even een klein kijkje nemen in de geschiedenis. Op de Internationale Dag voor de Rechten van de Mens vieren we dat in 1948 de Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens werd aangenomen door de Verenigde Naties. De viering van de Dag voor de Rechten van de Mens herinnert ons eraan dat mensenrechten universeel en alomvattend zijn. Maar vandaag de dag worden ze binnen bedrijven nog steeds veelal genegeerd.

Het heeft even geduurd voordat er duidelijkheid kwam over wat de rol van bedrijven is met betrekking tot mensenrechten. Pas in 2011 is er een framework geïntroduceerd, de UN Guiding Principles on Business and Human Rights (ook wel bekend als de UNGPs of het Ruggie Framework).
De UNGPs zijn vervolgens ook opgenomen in de OESO-richtlijnen. Beide richtlijnen verzoeken bedrijven om gepaste zorgvuldigheid toe te passen, wat betekent: risico’s op het gebied van mensenrechten, arbeidsrechten en milieu in kaart brengen en deze vervolgens weg te nemen, te voorkomen of te beperken. Kortom; bedrijven moeten laten zien dat ze zich bewust zijn van waar in hun keten mensenrechten issues kunnen voorkomen en laten zien dat ze hier actie op ondernemen.

Ondanks dat er een framework bestaat, vinden bedrijven het vaak nog lastig om deze praktisch toe te passen binnen de governance, de managementmiddelen en de doelen van het bedrijf. De grote hoeveelheid rapporten, guidelines en initiatieven helpen er helaas niet altijd bij om dit makkelijker te maken en hebben soms zelfs het tegengestelde effect. Vanuit onze eigen ervaring kunnen we inmiddels stellen dat er geen heilige graal bestaat. Het integreren van mensenrechten is een moeilijk proces en kan het beste worden aangepakt met kleine stappen;

1. Verantwoordelijkheid helder krijgen en mandaat verkrijgen
Een cruciale eerste stap is het verkrijgen van support voor mensenrechten binnen de organisatie.
Hoger management gelooft steeds meer in het bijdragen aan wereldwijde uitdagingen en wil hier graag stappen in zetten. Dit wordt versterkt wanneer de voorstellen rationeel zijn en uiteindelijk ook kunnen bijdragen aan bedrijfsdoelen. Zorg ervoor dat er tijd en geld wordt vrijgemaakt en dat het invoeren van mensenrechten wordt gesteund op zowel senior als operationeel niveau. Wat hierbij kan helpen is dat de Nederlandse overheid bedrijven monitort op het invoeren van de OESO-richtlijnen.

2. Het zetten van het ambitieniveau
Wil je alleen maar voldoen aan de regels en richtlijnen omtrent mensenrechten of is je organisatie bereid om verder te gaan en echt een verschil te willen maken? Ook hier geldt dat support van senior management op je ambitieniveau belangrijk is om effectief te zijn en acties daadwerkelijk te kunnen implementeren. Door bijvoorbeeld het organiseren van workshops kun je duidelijk maken wat mensenrechten precies omvat binnen de organisatiecontext, wat de verschillende ambitieniveaus vragen op het gebied van middelen en tot welke resultaten dit leidt.

3. Breng je keten in kaart
Start bij het identificeren van je meest ernstige mensenrechtenkwesties door je waardeketen in kaart te brengen. Voor veel bedrijven zullen de meest ernstige kwesties voorkomen in de productieketens, of zijn ze gelinkt aan de impact van hun producten. Het is gebleken dat het in kaart brengen van je keten en hierbij de categorisering ‘meest ernstig’ als basis toe te passen, een effectieve manier is. ‘Meest ernstig’ betekent dat je de mensenrechtenkwesties die naar voren komen classificeert op basis van omvang (hoeveel personen worden geraakt?), schaal (wat is de ernst van de impact?) en in hoeverre je het vermogen hebt om kwesties te herstellen. Je kunt dan vervolgens verder prioriteren op basis van de invloed die je hebt bij je leveranciers.

4. Definieer je aanpak per categorie
Op basis van je prioritering kun je je aanpak en acties bepalen:

  • Wanneer je leverancier in de ‘lage risico-/lage invloeds-categorie’ valt, dan is het laten tekenen van een Code of Conduct een goede oplossing.
  • Voor de ‘medium risico-categorie’ leveranciers zijn het doen van audits en assessments een goede aanpak. Ondanks dat er tegenwoordig veel kritiek is op de effectiviteit van audits, dienen ze niet onderschat te worden als waardevolle basis om kwesties boven tafel te krijgen.
  • Leveranciers met een hoog risico en waar je veel invloed hebt, kunnen worden ondersteund door middel van een samenwerking. Naast audits kun je hier meer middelen introduceren om beter inzicht te krijgen in je leveranciers, de kwesties die hier spelen en in je keten. Je kunt hierbij denken aan community audits en het verzamelen van medewerkersfeedback, tot aan het aansluiten bij bijvoorbeeld een Multi-stakeholderinitiatief. Focus met je leverancier op samenwerking en capacity building om zo tot verbeteringen te komen. Het eindigen van de relatie met de leverancier wordt alleen aangeraden als er geen verbetering komt en/of in zicht is en het echt niet anders kan.

5. Blijf luisteren en communiceer proactief
Wees je ervan bewust dat het proces van gepaste zorgvuldigheid steeds zal veranderen en nooit “afgevinkt” zal worden. Zorg er gedurende dit proces voor dat je altijd blijft schakelen en luisteren naar al je stakeholders. Communiceer open en transparant over je acties en de voortgang. Belangrijk hierbij is dat je rekening houdt met de lokale context en culturele verschillen.

Kortom, effectieve actie op mensenrechten komt neer op minder praten en meer doen. Gebruik informatie en middelen die je al tot je beschikking hebt als basis. Maak dan keuzes over waar te beginnen en waar verder te gaan dan audits. Mocht je er klaar voor zijn om te beginnen met de implementatie van respect voor mensenrechten binnen je bedrijf, dan ondersteunen wij je graag. We helpen je focus aan te brengen op de belangrijkste kwesties en hebben een praktische aanpak voor iedere sector en ieder bedrijf – met de UNGPs en de OESO-richtlijnen als basis. Neem contact op met onze Business & Human Rights experts Nathalie of Pieter voor meer informatie!


Sustainalize sessie over mensenrechten op het Nationaal Sustainability Congres 2019

Nick de Ruiter, Pieter van ’t Hoff (Sustainalize), Nicola Kimm (Signify) & Floor Driessen (HEMA) bij NSC 2019.

Het thema Mensenrechten wordt niet langer gezien als bijzaak voor bedrijven; ze vormen het middelpunt van fundamentele discussies. Tijdens het Nationaal Sustainability Congres organiseerde Sustainalize een sessie voor meer dan 60 personen. Vertegenwoordigers van HEMA, Signify en Sustainalize deelden hun ervaringen over het respecteren van mensenrechten binnen bedrijven. Ze bespraken het proces en de incrementele stappen om meer transparantie en actie binnen de waardeketen te krijgen. Natuurlijk blijven sommige vragen nog steeds onbeantwoord. We kijken ernaar uit om een vervolgbijeenkomst te organiseren om dit lastige onderwerp verder te ontraadselen voor en met bedrijven. Wij geloven oprecht dat het kader voor gepaste zorgvuldigheid bedrijfsstrategieën zal verrijken, acties voor risicobeperking zal verbeteren en bedrijven in staat zal stellen hun impact op de vele uitdagingen die voor ons liggen te vergroten.

Auteurs: Nathalie Vennik & Pieter van ’t Hoff.

Blijf op de hoogte van ons laatste nieuws, recente blogs en evenementen met onze periodieke email nieuwsbrief (3-4x per jaar)!